Projekt, w którym najważniejsze było „MY”
Są takie pomysły edukacyjne, które po zakończeniu działań nie trafiają do szuflady. Zostają. Wracają w kolejnych rozmowach, projektach i pomysłach, bo okazuje się, że temat, wokół którego powstały, wcale nie stracił na aktualności. Tak właśnie myślę o projekcie „DziałaMY pozytywnie”.
To przedsięwzięcie realizowane było pod szyldem Fundacji Mozaika Edukacyjna, a jego pomysł i koncepcja są mojego autorstwa. Od początku zależało mi na tym, żeby nie tworzyć kolejnej akcji, podczas której dorośli tłumaczą młodym ludziom, jak powinni zachowywać się w sytuacjach trudnych. Chciałam zrobić odwrotnie: oddać głos młodzieży.
Projekt dotyczył sytuacji trudnych i ryzykownych, z którymi młodzi ludzie mogą zetknąć się zarówno w codziennych relacjach, jak i w świecie cyfrowym — przemocy fizycznej, słownej i psychicznej, wykluczenia czy cyberprzemocy. Ale nie zaczynaliśmy od przemocy. Zaczynaliśmy od człowieka.
Najpierw: myślę, czuję, działam
Pierwszym etapem było stworzenie profilu typowego nastolatka lub nastolatki. Uczniowie zastanawiali się nad tym, co młody człowiek może myśleć, co czuje i jakie działania podejmuje. To podejście jest mi bardzo bliskie, bo pozwala odejść od oceniania zachowania i przyjrzeć się temu, co znajduje się pod spodem.
Nie tylko: „Co zrobił?”, ale również: „Co mógł czuć?”, „Dlaczego tak zareagował?”, „Czego potrzebował?”, „Co mogło mu pomóc?”.Dzięki temu rozmowa o trudnych sytuacjach nie zaczyna się od zakazów, ale od próby zrozumienia człowieka.
Potem trzeba nazwać to, co trudne
Kolejnym krokiem było stworzenie przez uczniów bazy zachowań i sytuacji trudnych. Młodzi ludzie pracowali w zespołach i wskazywali sytuacje, które mogą wydarzyć się zarówno w relacjach bezpośrednich, jak i tych zapośredniczonych przez media społecznościowe, komunikatory czy inne przestrzenie internetowe.
Każda grupa proponowała własne przykłady. Później następowała rozmowa: jak reagować, jak się chronić, gdzie szukać pomocy, jak wesprzeć osobę, która doświadcza trudnej sytuacji? I właśnie ta część była jednym z najważniejszych momentów projektu. Nie chodziło przecież o stworzenie katalogu zagrożeń. Chodziło o budowanie sprawczości.
Trudne sprawy można opowiadać
Jednym z kolejnych etapów było przygotowanie bajek terapeutycznych. Uczniowie losowali jedną z wcześniej opisanych sytuacji i tworzyli tekst, w którym trudne doświadczenie mogło zostać przepracowane za pomocą historii, bohaterów i metafory. Pierwotnym założeniem było zebranie powstałych tekstów w jeden tomik i opublikowanie go online.
To był moment, w którym projekt zaczął bardzo naturalnie łączyć wiele obszarów edukacji. Pojawiły się kompetencje językowe, rozmowa o emocjach, współpraca, tworzenie narracji, refleksja nad zachowaniem człowieka, a także świadome posługiwanie się słowem. I właśnie takie działania lubię najbardziej. Takie, w których trudno jednoznacznie powiedzieć: „to była lekcja polskiego”, „to było wychowanie” albo „to była edukacja cyfrowa”. Bo w rzeczywistości wszystko się ze sobą łączy.
Od rozmowy do kampanii społecznej
Ostatnim etapem było przełożenie wcześniejszych rozmów na konkretne działanie. Uczniowie mogli przygotowywać spoty lub plakaty będące częścią kampanii społecznej dotyczącej reagowania na cyberprzemoc. Pytania były proste, ale wcale niełatwe:
Co zrobić, kiedy ktoś atakuje mnie w sieci?
W jaki sposób reagować jako świadek?
Co zrobić, by wesprzeć osobę, która została zraniona?
Jak przeciwdziałać, zamiast tylko obserwować?
W pomyśle projektowym pojawiła się nawet możliwość przygotowania angielskich napisów do materiałów filmowych, dzięki czemu działania językowe łączyły się z wychowawczymi i cyfrowymi. I tu ujawnia się jeszcze jedna rzecz, która była dla mnie szczególnie ważna. Nie chciałam budować przekazu: „Internet jest zły”. Zależało mi raczej na komunikacie: „Internet jest narzędziem. Nauczmy się korzystać z niego dobrze”.
Już w założeniach projektu pojawił się pomysł, by zamiast koncentrować się na ograniczeniach, pokazywać młodym ludziom, jak korzystać z technologii świadomie i odpowiedzialnie. działamy_pozytywnie_projekt
I jeszcze jedno małe działanie
W projekcie pojawiło się również „Pudełko dobrych myśli”. Uczniowie mogli pisać do koleżanek i kolegów krótkie, życzliwe wiadomości. Karteczki trafiały do wspólnego pudełka, a następnie były przekazywane adresatom. To drobiazg. Ale chyba właśnie takie drobiazgi budują klimat grupy.
Czasami, kiedy mówimy o przeciwdziałaniu przemocy, koncentrujemy się głównie na reagowaniu wtedy, gdy wydarzy się coś złego. Tymczasem równie ważne jest codzienne budowanie relacji, w których jest miejsce na zauważanie drugiego człowieka, życzliwość i dobre słowo.
Profil projektu funkcjonował również w mediach społecznościowych. Zachowane materiały można znaleźć na stronie projektu Mozaika Edukacyjna – działa(my) pozytywnie na <Facebooku>.
Działa(MY)
Kiedy dziś wracam do tego projektu, najbardziej zwracam uwagę nie na plakaty, filmiki czy bajki. Patrzę na nazwę. Działa(my) pozytywnie. Bo właśnie to „MY” było w nim najważniejsze.
Rozmawiamy.
Słuchamy.
Tworzymy.
Szukamy rozwiązania.
Reagujemy.
Wspieramy.
Nie zawsze jesteśmy w stanie sprawić, że trudne sytuacje znikną z życia młodych ludzi. Możemy jednak dawać im narzędzia, język i przestrzeń do tego, żeby wiedzieli, co mogą zrobić, kiedy się pojawią. I chyba właśnie dlatego ten projekt nadal wydaje mi się aktualny. Nie po to, żeby mówić młodym ludziom, że świat jest niebezpieczny. Po to, żeby pokazać im, że mają wpływ na to, jaki kawałek tego świata tworzą wokół siebie.
Zobacz także
Pełniejszy obraz założeń projektu, jego etapów i proponowanych działań znajduje się w przygotowanej wcześniej prezentacji:
Prezentacja „Działa(my) pozytywnie” w Canvie
„Działa(my) pozytywnie” – pomysł i koncepcja: Joanna Krzemińska. Projekt realizowany pod szyldem Fundacji Mozaika Edukacyjna.
